سیاتیک چیست؟ – درمان سیاتیک بدون جراحی و بازگشت

درد سیاتیک زمانی رخ می‌دهد که عصب سیاتیک یا اعصاب مرتبط با آن، دچار تحریک، التهاب، فشردگی یا گیر افتادن شوند. این مشکل معمولاً خطرناک یا جدی نیست و بیشتر افراد با گذشت زمان و دریافت درمان سیاتیک خانگی بهبود پیدا می‌کنند. با این حال، در موارد شدید ممکن است نیاز به جراحی وجود داشته باشد.

در این مقاله، با سیاتیک‌، نشانه‌های آن، نحوه تشخیص و درمان سیاتیک آشنا می‌شویم.

سیاتیک چیست؟

درد سیاتیک نوعی درد عصبی است که در اثر آسیب یا تحریک عصب سیاتیک ایجاد می‌شود. عصب سیاتیک، بلندترین و ضخیم‌ترین عصب در بدن انسان‌ها است. ضخامت آن تا حدود ۲ سانتی‌متر است و از ناحیه لگن شروع شده و تا انتهای پا می‌رسد. 

سیاتیک تنها یک عصب نیست، بلکه مجموعه‌ای از چند عصب است که از اعصاب منشعب‌شده از نخاع تشکیل می‌شود. هر فرد دو عصب سیاتیک دارد؛ یکی در هر سمت بدن. 

داشتن سیاتیک به این معناست که ممکن است درد خفیف تا شدید را در هر نقطه‌ای که عصب‌های مرتبط با عصب سیاتیک حضور دارند تجربه کنید. علاوه بر درد، ممکن است با گزگز یا بی‌حسی در کمر، باسن و پا همراه باشد.

سیاتیک می‌تواند کمر، لگن، باسن یا پاها را تحت تاثیر قرار دهد. برخی از علائم بسته به اینکه کدام اعصاب درگیر باشند، ممکن است حتی تا انگشتان پا نیز گسترش پیدا کنند.

علائم و نشانه های سیاتیک

علائم سیاتیک شامل این موارد هستند:

1. درد: درد سیاتیک به دلیل فشار روی عصب یا اعصاب درگیر ایجاد می‌شود. درد کمر و لگن ناشی از سیاتیک بیشتر به‌صورت سوزشی یا شبیه یک شوک الکتریکی توصیف می‌شود. این درد معمولاً در امتداد پا در سمت درگیر تیر می‌کشد یا منتشر می‌شود. درد اغلب هنگام سرفه، عطسه، خم شدن یا بالا آوردن پا هنگام دراز کشیدن روی کمر تشدید می‌شود.
2. گزگز یا سوزن‌سوزن شدن (پارستزی): این احساس شبیه زمانی است که پا به دلیل چهارزانو نشستن «به خواب می‌رود».
3. بی‌حسی: زمانی است که نتوانید حس لمس را در قسمت‌های درگیر کمر یا پا احساس کنید. این حالت به دلیل مشکل در انتقال پیام‌های عصبی از کمر یا پا به مغز ایجاد می‌شود.
4. ضعف عضلانی: این یک علامت شدیدتر است و به این معناست که پیام‌های حرکتی عضلات به‌درستی به مقصد خود در کمر یا پاها نمی‌رسند.
5. بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع: این یک علامت بسیار شدید است و نشان می‌دهد سیگنال‌هایی که کنترل مثانه و روده را بر عهده دارند، به مقصد خود نمی‌رسند.

درد سیاتیک در سمت راست است یا چپ؟

درد سیاتیک می‌تواند در سمت راست یا چپ احساس شود. این درد معمولاً از کمر و باسن شروع شده و یک پا را درگیر می‌کند. اینکه درد در سمت راست باشد یا چپ بستگی به این دارد که عصب سیاتیک سمت چپ یا راست درگیر شده باشد.

علت و دلایل درد سیاتیک چیست؟

سیاتیک می‌تواند به دلیل هر وضعیتی که بر عصب سیاتیک تاثیر بگذارد ایجاد شود. همچنین سیاتیک ممکن است به علت شرایطی به وجود آید که بر هر یک از پنج عصب نخاعی تأثیر می‌گذارند؛ عصب‌هایی که با هم جمع شده و عصب سیاتیک را تشکیل می‌دهند.

 

سیاتیک بر اثر بیرون زدگی دیسک

بیرون‌زدگی دیسک حالتی است که در آن یکی از دیسک‌های ستون فقرات از دیوار دیسک بیرون می‌زند. این حالت به نخاع فشار وارد می‌کند و منجر به درد، بی‌حسی و ضعف می‌شود.

اگر دیسک در ناحیه کمر و نزدیکی عصب سیاتیک بیرون زده باشد، درد سیاتیک در اثر بیرون زدگی دیسک ایجاد می‌شود که معمولاً یک سمت باسن به سمت پا و گاهی تا کف پا تیر می‌کشد. سایر علائم درد سیاتیک در اثر بیرون‌زدگی دیسک شامل این موارد است:

• کمر درد 
• گزگز یا بی‌حسی در پا
• ضعف عضلانی

سیاتیک بر اثر تنگی کانال نخاعی

تنگی کانال نخاعی حالتی است که در آن فضای داخل کانال نخاعی تنگ می‌شود. کانال نخاعی همان تونلی است که از میان مهره‌های ستون فقرات عبور می‌کند و نخاع را در خود جای می‌دهد. 

کاهش فضا در این کانال باعث فشار آمدن به نخاع و ریشه‌های عصبی می‌شود. اگر این تنگی باعث فشار به عصب‌های تشکیل‌دهنده سیاتیک شود، درد سیاتیک ایجاد می‌شود. 

 

سیاتیک ناشی از اسپوندیلولیستزیس

اسپوندیلولیستزیس زمانی اتفاق می‌افتد که یکی از مهره‌های ستون فقرات از جای طبیعی خود سر بخورد و روی مهرهٔ زیرین فشار وارد کند. این وضعیت می‌تواند به اعصاب اطراف ستون فقرات فشار بیاورد و باعث کمردرد و علائم دیگر شود. یکی از علائمی که با اسپوندیلولیستزیس همراه است، درد سیاتیک و منتشر شونده به پاها است.

 

سندروم پیریفورمیس و ایجاد سیاتیک

سندروم پیریفورمیس وقتی اتفاق می‌افتد که عضلهٔ کوچک و عمیقِ باسن، یعنی پیریفورمیس، دچار گرفتگی یا التهاب شود و روی عصب سیاتیک که درست از کنار یا گاهی از میان این عضله عبور می‌کند فشار بیاورد.

این عضله وظیفه دارد ران را به سمت بیرون بچرخاند و به حرکت طبیعی لگن کمک کند. چون پیریفورمیس و عصب سیاتیک خیلی نزدیک به هم قرار دارند، حتی یک اسپاسم ساده در این عضله می‌تواند باعث درد باسن و تیرکشیدن آن به پا شود.

نکته: این نوع از درد سیاتیک برخلاف موارد دیگر، ربطی به ستون فقرات ندارد، بلکه منشا آن عضله است.

 

سایر عوامل ایجاد درد سیاتیک

سایر عواملی که باعث ایجاد درد سیاتیک می‌شوند، شامل این موارد هستند: 

• بیماری دژنراتیو دیسک 
• تنگی سوراخ بین‌مهره‌ای (فورامینال استنوز)
• آرتروز 
• آسیب‌ها
• بارداری
• تومورها، کیست‌ها یا دیگر رشدهای غیرطبیعی
• سندرم کونوس مدولاریس
• سندرم کائودا اکوئینا

تشخیص سیاتیک و مراجعه به موقع به پزشک

در بسیاری از موارد درد سیاتیک خود‌به‌خود و به مرور برطرف می‌شود. ولی اگر مراقبت‌های خانگی اثری نداشت، درد شدید بود یا رو به بدتر شدن رفت، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. در صورت مراجعه به موقع به پزشک معمولاً راه‌های درمانی بیشتری پیش روی‌تان خواهد بود.

بررسی نشانه های اولیه سیاتیک

پزشک معمولاً با استفاده از چند روش مختلف سیاتیک را تشخیص می‌دهد. آن‌ها ابتدا تاریخچه پزشکی شما را بررسی کرده و دربارهٔ علائم شما سؤال می‌پرسند. سپس یک معاینهٔ فیزیکی انجام می‌دهند که معمولاً شامل موارد زیر است:

• ارزیابی راه رفتن:
  سیاتیک معمولاً باعث تغییراتی در نحوهٔ راه رفتن می‌شود. پزشک هنگام بررسی، این تغییرات را مشاهده و ارزیابی می‌کند.
• تست بالا بردن پای صاف:
  در این آزمون شما روی تخت معاینه دراز می‌کشید و پاهایتان صاف است. پزشک به‌صورت تک‌تک پاها را به آرامی به سمت بالا می‌برد و از شما می‌پرسد از چه ارتفاعی درد یا علائم شروع می‌شود. این تست به مشخص کردن علت سیاتیک و بهترین روش درمان کمک می‌کند.
• ارزیابی انعطاف‌پذیری و قدرت عضلات:
  این بررسی‌ها به پزشک کمک می‌کند بفهمد آیا عوامل دیگری باعث ایجاد یا تشدید سیاتیک شده‌اند یا خیر.

آزمایش‌ها

چند نوع آزمایش می‌توانند به تشخیص سیاتیک کمک کنند یا شرایط مشابه را رد کنند. رایج‌ترین آزمایش‌ها عبارت‌اند از:

• عکس‌برداری ساده (X-ray) یا سی‌تی‌اسکن (CT) از ستون فقرات
• ام‌آر‌آی (MRI)
• مطالعهٔ سرعت هدایت عصبی (Nerve conduction velocity)
• الکترومایوگرافی (EMG)
• میلوگرام (Myelogram)

مراجعه به متخصص درد

مراجعه به متخصص درد برای تشخیص زودهنگام و اقدام درمانی به موقع بسیار اهمیت دارد. در صورتی که درد بعد از یک هفته برطرف نشد یا حتی بدتر شد، حتماً به متخصص درد مراجعه کنید. سایر مواردی که باید فوراً به متخصص درد مراجعه کنید:

• بی‌حسی ناگهانی یا ضعف عضلانی در یک پا
• درد پس از یک آسیب شدید، مثل تصادف
• مشکل در کنترل ادرار یا مدفوع

در چنین موقعیت‌هایی، داشتن یک پزشک همراه و قابل اعتماد می‌تواند مسیر درمان را ساده‌تر و آرام‌تر کند. دکتر آرمان طاهری، فلوشیپ درد مزمن، با رویکردی دقیق و در عین حال واقع‌بینانه، به بیماران کمک می‌کند ریشه درد خود را بهتر بشناسند و با اطمینان بیشتری وارد روند درمان شوند.

 

درمان سیاتیک (درمان کمر درد ناشی از سیاتیک)

درمان سیاتیک معمولاً بر کاهش درد و افزایش توانایی حرکت تمرکز دارد. برای درمان کمر درد ناشی از سیاتیک می‌توانید از درمان‌های خانگی سیاتیک بهره ببرید. ولی اگر درد سیاتیک شدید باشد یا با گذشت زمان بهتر نشود، گزینه‌های درمانی بیشتری وجود دارد. در موارد خیلی جدی یا زمانی که درمان‌های دیگر مؤثر نباشند، جراحی می‌تواند مطرح شود.

روش های درمان سیاتیک بدون جراحی

روش‌های درمان سیاتیک در دو دسته جراحی و غیرجراحی‌ها قرار می‌گیرند. اغلب درمان‌های سیاتیک، بدون جراحی هستند، از جمله درمان‌ها دارویی، درمان خانگی، فیزیوتراپی، طب سوزنی، ماساژ و تزریق. 

بهترین داروی درمان سیاتیک

بهترین داروهای درمان سیاتیک در دو دسته قرار دارند: 

داروهای بدون نیاز به تجویز پزشک 

داروهای بدون نسخه مانند استامینوفن و NSAIDها از جمله ایبوپروفن و ناپروکسن معمولاً برای کاهش اولیه درد سیاتیک استفاده می‌شوند، ولی درمان‌کننده قطعی نیستند.

داروهای تجویزی 

• داروهای درد عصبی: مثل داروهای ضدافسردگی و داروهای ضدتشنج (گاباپنتین) 
• شل‌کننده‌های عضلانی

داروهای شل کننده عضله

شل‌کننده‌های عضلانی می‌توانند با کاهش اسپاسم و تنش عضلانی، به کاهش درد سیاتیک کمک کنند. ولی بهتر است مصرف آن‌ها تحت نظارت پزشک باشد تا از عوارض و وابستگی احتمالی جلوگیری شود.

درمان سیاتیک به روش تزریق

روش‌های تزریقی درمان سیاتیک شامل تزریق اپیدورال کورتیکواستروئید نزدیک عصب آسیب‌دیده است، تا التهاب کم شده و فشار از روی عصب برداشته شود. اثر این تزریق معمولاً چند هفته تا چند ماه ماندگار است.

این روش علاوه بر سیاتیک، برای درمان کمر درد مزمن، گردن و مفاصل نیز استفاده می‌شود. ولی به طور کلی، زمانی از تزریق اپیدورال استفاده می‌شود که درد با روش‌های ساده‌تر کنترل نشده باشد و فرد نیاز به تسکین سریع‌تری داشته باشد.

 

 

درمان سیاتیک در منزل ( روش های خانگی درمان سیاتیک)

بسته به علت، موارد خفیف‌تر سیاتیک معمولاً با مراقبت‌های خانگی بهبود پیدا می‌کنند.

نکته: اگر درد متوسط تا شدید دارید، همراه با بی‌حسی، گزگز یا ضعف عضلانی، نباید خودتان درمان را ادامه دهید. این علائم نیاز به ارزیابی پزشک دارند.

روش‌های درمان خانگی شامل این موارد هستند:

کمپرش سرد

در چند روز اول شروع درد، استفاده از یخ یا کمپرس سرد می‌تواند التهاب و درد را کاهش دهد. می‌توانید از یخ یا سبزیجات یخ‌زده استفاده کنید، ولی حتماً یک حوله دور آن بپیچید. این کار را چندبار در روز و هر بار ۲۰ دقیقه تکرار کنید.

کمپرس گرم

بعد از چند روز استفاده از یخ، از پد گرم یا کمپرس گرم استفاده کنید. اگر درد ادامه داشت، بین سرد و گرم جابه‌جا شوید؛ هر کدام که بهتر درد را آرام می‌کند. هر بار ۲۰ دقیقه کمپرس گرم را در محل درد قرار دهید. 

ورزش برای درمان سیاتیک 

یاد گرفتن حرکات کششی مناسب از یک متخصص می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد. به‌تدریج می‌توان حرکات تقویتی، مخصوصاً برای عضلات مرکزی بدن و تمرین‌های هوازی سبک را هم اضافه کرد.

ماساژ درمانی 

ماساژ فواید زیادی دارد که می‌تواند به بهبود علائم سیاتیک کمک کند. این فواید شامل موارد زیر است:

• ریلکس شدن عضلات: ماساژ، عضلات سفت و گره خورده را که به عصب سیاتیک فشار می‌آورند، شل و کشیده می‌کند. 
• کاهش استرس: ماساژ با آزاد کردن اندورفین‌ها به کاهش استرس و ناراحتی کمک می‌کند.  
• بهبود گردش خون: ماساژ جریان خون را در نواحی دردناک افزایش می‌دهد تا روند ترمیم بهتر انجام شود.

اما فشار مستقیم روی عصب سیاتیک ممکن است آن را بیشتر تحریک کند؛ بنابراین دانستن تکنیک‌های درست ماساژ برای تسکین موثر ضروری است. ماساژ برای کاهش درد سیاتیک، معمولاً روی این نقاط متمرکز است:

• عضلات باسن (گلوتئال)
• همسترینگ و ران
• ماهیچه‌های ساق پا

نکته: اگر هنگام دریافت ماساژ، احساس گزگز، بی‌حسی یا افزایش درد داشتید، احتمالاً فشار روی عصب سیاتیک قرار گرفته است.

 

درمان درد سیاتیک با کایروپراکتیک

مراقبت کایروپراکتیک یک درمان دستی متمرکز بر ستون فقرات است که با وارد کردن نیرویی کنترل شده به نقاط مشخصی از بدن، درد را تسکین می‌دهد. در واقع، کایروپراکتور فشار اضافی از روی عصبی سیاتیک را برمی‌دارد تا هماهنگی ساختاری بدن دوباره برقرار شود. 

درمان سیاتیک با طب سوزنی 

طب سوزنی با تحریک اعصاب و افزایش جریان خون در پوست، مفاصل و عضلات، به بهبود و ترمیم بافت‌ها کمک می‌کند. در این روش با استفاده از سوزن‌های بسیار ظریف، آزادسازی اندورفین‌ها و دیگر مواد شیمیایی طبیعی بدن تحریک می‌شود و این فرآیند می‌تواند درد را کاهش داده و تنش مناطق حساس یا دردناک را کم کند.

درمان سیاتیک با فیزیوتراپی

هدف فیزیوتراپی پیدا کردن حرکت‌هایی است که فشار روی عصب را کمتر کنند. این شامل تمرین‌های کششی یا فعالیت‌های کم‌فشار مثل پیاده‌روی، شنا و تمرینات داخل آب است.

 

چه زمان برای درمان سیاتیک به جراحی نیاز است؟

جراحی معمولاً برای موارد شدید توصیه می‌شود. پزشکان زمانی سراغ جراحی می‌روند که:

• علائم نشان‌دهندهٔ آسیب عصبی باشند
• درد به اندازه‌ای شدید باشد که فعالیت روزمره یا کار را مختل کند
• درمان‌های دیگر طی ۶ تا ۸ هفته نتیجه ندهند

انواع روش های جراحی درمان سیاتیک

دو نوع جراحی رایج برای کاهش فشار روی عصب عبارت‌اند از:

دیسکتومی (Diskectomy): برداشتن بخش‌هایی از دیسک بیرون‌زده یا تکه‌های آن که روی عصب فشار می‌آورند.

لامینکتومی (Laminectomy): برداشتن بخشی از لامینا مهره تا فضای بیشتری برای اعصاب ایجاد شود و فشار از روی آن‌ها برداشته شود.

روش های پیشگیری از سیاتیک

برخی از علل سیاتیک قابل پیشگیری هستند، اما برخی دیگر به‌طور غیرمنتظره یا بدون دلیل مشخص رخ می‌دهند. حتی در مواردی که نمی‌توان کاملاً از بروز آن جلوگیری کرد، می‌توان با کاهش عوامل خطر، احتمال ابتلا را کاهش داد.

اقدامات زیر می‌توانند به پیشگیری از سیاتیک یا کاهش احتمال بروز آن کمک کنند:

• حفظ وضعیت بدنی مناسب: هنگام نشستن، ایستادن، بلند کردن اجسام و حتی هنگام خوابیدن، اصول صحیح قرارگیری بدن را رعایت کنید.
• ترک مصرف دخانیات: سیگار و ویپ جریان خون به استخوان‌ها را کاهش می‌دهند و می‌توانند ستون فقرات را ضعیف کنند.
• حفظ وزن سالم: وزن مناسب فشار کمتری به ستون فقرات وارد می‌کند. دریافت کافی کلسیم و ویتامین D هم برای سلامت استخوان مهم است.
• فعال بمانید: فعالیت بدنی شامل حرکات کششی، تمرینات تقویتی و ورزش‌های هوازی است. تقویت عضلات مرکزی و افزایش انعطاف‌پذیری می‌تواند دردهای کمری را کاهش دهد و خطر سیاتیک را کم کند.
• محافظت در برابر زمین‌خوردن: کفش مناسب بپوشید و از میله‌های کمکی در حمام و نرده‌های پله استفاده کنید.
• زمان کافی برای ریکاوری: با وجود کمردرد، خود را مجبور به فعالیت سنگین نکنید؛ این کار می‌تواند آسیب را بدتر کند. البته کمردرد به معنی بی‌تحرکی نیست؛ می‌توانید فعالیت‌های کم‌فشار مثل پیاده‌روی، شنا و یوگا انجام دهید.