تنگی کانال نخاعی یک اصطلاح کلی برای باریک شدن یک یا چند روزنه استخوانی در ستون فقرات است. چندین بیماری و آسیبدیدگی میتوانند باعث باریک شدن کانال نخاعی شوند. روشهای متعددی برای درمان تنگی کانال نخاعی وجود دارد، از جمله درمانهای خانگی، درمانهای بدون جراحی و جراحی.
در این مقاله قصد داریم تنگی کانال نخاعی، نشانهها و دلایل را بررسی کرده و سپس درمان مناسب آن را توضیح دهیم.
۰۹۳۸-۵۵۵۱۱۶۷
انواع تنگی کانال نخاعی
تنگی کانال نخاعی به معنای باریک شدن یک یا چند فضای داخل کانال نخاعی است. کانال نخاعی تونلی است که از درون هر مهره عبور میکند و نخاع درون آن قرار دارد. وقتی فضای داخل این کانال کمتر میشود، نخاع و ریشههای عصبی تحت فشار قرار میگیرند.
این فضای محدودشده میتواند باعث تحریک، فشردگی یا گیر کردن نخاع یا اعصاب شود. نتیجه آن میتواند کمر درد و مشکلات عصبی مثل سیاتیک باشد.
تنگی کانال نخاعی بر اساس ناحیهای از کانال که فشار وارد میکند و لوکیشن آن، انواع مختلفی دارد. انواع تنگی کانال نخاعی بر اساس ناحیهای از کانال نخاعی که دچار تنگی شده، شامل این موارد هستند:
- تنگی کانال جانبی یا بین مهرهای: شایعترین نوع تنگی کانال است که تنگی و انسداد در فورامن عصبی یا همان سوراخهایی که ریشههای عصبی از آن عبور میکنند، ایجاد شود.
- تنگی کانال مرکزی: زمانی رخ میدهد که نخاع توسط کانال استخوانی ستون فقرات که از درون آن عبور میکند، تحت فشار و محدودیت قرار بگیرد.
- تنگی کانال محیطی یا لترال: زمانی رخ میدهد که عصب قبل از رسیدن به فورامن یا بعد از خروج از فورامن، تحت فشار قرار گیرد.
انواع تنگی کانال نخاعی براساس لوکیشن نیز دستهبندی میشوند، از جمله:
- تنگی کانال گردنی: این نوع زمانی رخ میدهد که کانال نخاعی در ناحیه گردن باریک میشود.
- تنگی کانال کمری: این نوع، نخاع را در ناحیه کمری درگیر میکند.
- تنگی کانال سینهای: تنگی کانال در ناحیه سینهای نیز ممکن است رخ دهد، اما بسیار نادر است.
عوامل و دلایل تنگی کانال نخاعی
هر نوع تغییر یا آسیب در ستون فقرات میتواند باعث باریک شدن فضای کانال نخاعی شود. به طور کلی، علتهای تنگی کانال نخاعی به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
- اکتسابی: پس از تولد ایجاد میشود
- مادرزادی: از زمان تولد وجود دارد
نکته: تنگی کانال نخاعی اکتسابی بسیار شایعتر است و معمولاً بهدلیل فرسودگی و استهلاک طبیعی ستون فقرات در روند افزایش سن رخ میدهد. تنها حدود ۹ درصد از موارد، علت مادرزادی دارند.
علتهای اکتسابی تنگی کانال نخاعی
تنگی اکتسابی کانال نخاعی بعد از تولد و معمولاً پس از سن ۵۰ سالگی بهوجود میآید. این نوع بهدلیل تغییرات فرسایشی ناشی از افزایش سن یا آسیبها رخ میدهد. دلایل تنگی کانال نخاعی اکتسابی شامل این موارد هستند:
۱. رشد بیش از حد استخوانها:
در مواردی مثل ساخت استخوانهای جدید، خارهای استخوانی و بیماری پاژِت، استخوانها از محدوده خودشان فراتر رفته و به اعصاب در کانال نخاعی فشار میآورند.
۲. بیرونزدگی یا فتق دیسک:
بین هر مهره، دیسکی قرار دارد که مثل ضربهگیر عمل میکند. با افزایش سن، دیسکها خشک و نازک میشوند.
ترکهای دیسک میتواند باعث بیرونزدگی مرکز ژلهمانند دیسک شود. این بیرونزدگی که عموما به دیسک کمر معروف است، فضای کانال نخاعی را تنگ کرده و به اعصاب مجاور فشار وارد میکند.
۳. ضخیم شدن رباطها:
رباطها باندهای فیبری هستند که ستون فقرات را کنار هم نگه میدارند. آرتروز میتواند باعث ضخیم شدن رباطها و ورود آنها به فضای کانال نخاعی شود.
۴. شکستگیها و آسیبهای ستون فقرات:
شکستگی یا دررفتگی مهرهها میتواند باعث تنگی کانال شود. حتی التهاب ناشی از آسیب نزدیک ستون فقرات نیز میتواند مشکلساز باشد.
۵. کیستها یا تومورهای ستون فقرات:
رشد غیر طبیعی بافتها در داخل نخاع یا بین نخاع و مهرهها میتواند فضای کانال را تنگ کند.
علتهای مادرزادی تنگی کانال نخاعی
این نوع از تنگی، از بدو تولد وجود دارد و در نوزادان و کودکان دیده میشود. معمولاً شامل مشکلات در شکلگیری ستون فقرات در دوران جنینی و بیماریهای ژنتیکی که رشد استخوان را تحت تأثیر قرار میدهند، میشود. برخی علل مادرزادی عبارتاند از:
۱. آکندروپلازی: اختلال رشد استخوان که باعث کوتولگی میشود
۲. دیسرافیسم نخاعی: تشکیل ناقص ستون فقرات، نخاع یا ریشههای عصبی در دوران جنینی
۳. کیفوز مادرزادی: انحنای بیش از حد ستون فقرات به سمت بیرون در ناحیه فوقانی پشت، بهدلیل اختلال رشدی در دوران جنینی
۴. پدیکلهای کوتاه مادرزادی: در این حالت، بخشهای کناری مهرهها کوتاهتر از حد معمول هستند و اندازه کانال نخاعی کاهش مییابد
۵. استئوپتروزیس: بیماری ژنتیکی نادری که باعث رشد غیرطبیعی و افزایش چگالی استخوانها میشود
۶. سندرم مورکیو: یک اختلال ژنتیکی نادر که روی استخوانها، ستون فقرات و سایر سیستمهای بدن اثر میگذارد
۷. اگزوستوز متعدد ارثی: یک بیماری ژنتیکی نادر که باعث رشد چندین برآمدگی استخوانی میشود و ممکن است روی مهرهها ایجاد شوند و کانال نخاع را تنگ کنند
علائم و نشانه های تنگی کانال نخاعی
علائم و نشانههای تنگی کانال نخاعی بسته به محل تنگی و شدت آن، ممکن است در نواحی مختلف مثل گردن، کمر، بازوها، پاها یا دستها و به شکلهای متفاوتی احساس شود، از جمله:
- درد
- بیحسی
- گزگز
- ضعف
درد تنگی کانال نخاعی در افراد مختلف ممکن است متفاوت باشد. بعضیها آن را به صورت درد مبهم، حساسیت، احساس برقگرفتگی و سوزش توصیف میکنند. این درد ممکن است متناوب باشد و گاهی بیاید و برود.
نکته: تنگی کانال نخاعی معمولاً بهتدریج و طی زمان ایجاد میشود. به همین دلیل ممکن است مدتی هیچ علامتی نداشته باشید، ولی در عکسبرداری تنگی مشخص باشد.
علائم تنگی کانال کمری
- درد کمر
- دردی که از باسن شروع میشود و به سمت پا پایین میرود و ممکن است تا کف پا ادامه پیدا کند
- احساس سنگینی در پاها که گاهی باعث گرفتگی عضلات یک یا هر دو پا میشود
- بیحسی یا گزگز در باسن، پا یا کف پا
- درد هنگام ایستادن طولانی، راه رفتن یا پایین رفتن از شیب
- کاهش درد هنگام خم شدن به جلو، بالا رفتن از شیب یا نشستن
علائم تنگی کانال گردنی
- درد گردن
- بیحسی یا گزگز در بازو، دست، پا یا کف پا
- ضعف در بازو، دست، پا یا کف پا
- مشکل در حفظ تعادل
- کاهش مهارتهای حرکتی دست مثل سخت شدن نوشتن یا دکمه بستن
تنگی کانال نخاعی چه خطراتی در پی دارد؟
- بدتر شدن درد و کاهش توان حرکتی
- مشکلات تعادل و هماهنگی
- کاهش عملکرد و ضعف مهارتهای حرکتی ظریف مثل نوشتن یا بستن دکمهها
- اختلال عملکرد جنسی و ناتوانی در نعوظ یا رسیدن به ارگاسم
- سندروم دماسبی که باعث از دست دادن کنترل ادرار یا مدفوع و درد شدید پا و بیحسی ناحیه کشالهران میشود
- آسیب دائمی در صورت عدم درمان
تشخیص تنگی کانال نخاعی
برای تشخیص تنگی کانال نخاعی پزشک ابتدا درباره علائمتان میپرسد و یک معاینه فیزیکی انجام میدهد. ممکن است ستون فقرات شما را لمس کند و روی بخشهای مختلف فشار دهد تا ببیند آیا درد ایجاد میشود یا خیر. همچنین معمولاً از شما میخواهد در جهات مختلف خم شوید تا مشخص شود آیا برخی حالتهای ستون فقرات علائم را تشدید میکنند یا نه.
برای بررسی دقیقتر، پزشک از تصویربرداری استفاده میکند تا بتواند محل دقیق، نوع و شدت مشکل را تعیین کند. این تستها ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- عکس رادیولوژی ستون فقرات: ساختار استخوانها را نشان میدهد.
- MRI: تصاویر بسیار دقیقی از اعصاب، دیسکها و نخاع ارائه میدهد و حتی میتواند تومورها را نشان دهد.
- سیتیاسکن: سیتیاسکن ترکیبی از چندین عکس ایکس ری است که تصاویر مقطعی از ستون فقرات ایجاد میکند.
درمان تنگی کانال نخاعی
برای تنگی کانال نخاعی روشهای درمانی مختلفی وجود دارد. انتخاب بهترین روش برای درمان تنگی کانال نخاعی به عواملی مثل علت بیماری، محل درگیری و شدت علائم بستگی دارد.
اگر علائم شما خفیف باشد، پزشک ابتدا درمانهای خانگی را توصیه میکند. اگر این روشها موثر نباشند و علائم بدتر شوند، گزینههایی مانند فیزیوتراپی، داروها، تزریقها و در نهایت جراحی پیشنهاد میشود.
درمان تنگی کانال نخاعی بدون جراحی
برای درمان تنگی کانال نخاعی، بهترین کار مراجعه به متخصص درد است؛ کسی که میتواند مشکل را دقیق تشخیص دهد و مناسبترین درمان را برایتان انتخاب کند. با این کار، بدون اینکه بیماری طولانی و آزاردهنده شود، سریعتر روند بهبود را طی میکنید.
درمانهای غیر جراحی تنگی کانال نخاعی شامل موارد زیر است:
- داروهای خوراکی:
شامل داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، گاباپنتین، شلکنندههای عضلانی و ضدافسردگیها.
- فیزیوتراپی:
فیزیوتراپ برنامهای برای تقویت عضلات پشت و شکم، بهبود تعادل، انعطافپذیری و افزایش ثبات ستون فقرات تنظیم میکند. آنها همچنین نحوه صحیح راه رفتن برای باز شدن فضای کانال نخاع را آموزش میدهند تا فشار روی اعصاب کم شود.
- تزریق استروئید:
تزریق کورتیکواستروئید در اطراف اعصاب تحت فشار میتواند التهاب، درد و تحریک عصبی را کاهش دهد.
بهترین دارو برای درمان تنگی کانال نخاعی
بهترین داروها برای درمان تنگی کانال نخاعی شامل این موارد هستند:
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): اگر مسکنهای معمولی نتوانند درد را بهخوبی کاهش دهند، ممکن است نسخه داروهای قویتر از این گروه برایتان مفید باشد.
- ضدافسردگیها: مصرف شبانه برخی ضدافسردگیهای سهحلقهای مثل آمیتریپتیلین میتواند به کاهش درد مزمن کمک کند.
- داروهای ضد تشنج: برخی داروهای ضد تشنج مثل گاباپنتین برای کاهش درد ناشی از آسیب عصبی بهکار میروند.
- اپیوئیدها: داروهایی مانند اکسیکدون ممکن است در برخی موارد تجویز شوند، ولی باید با احتیاط مصرف شوند، زیرا احتمال وابستگی و اعتیاد دارند.
چه زمانی درمان کانال نخاعی به جراحی نیاز دارد؟
به دلیل پیچیدگی ستون فقرات، جراحی تنها زمانی انجام میشود که تمام درمانهای دیگر موثر نباشند. خوشبختانه بسیاری از بیماران به جراحی نیاز پیدا نمیکنند.
انواع جراحیها برای درمان تنگی کانال نخاعی شامل این موارد هستند:
لامینکتومی (جراحی دکمپرسیون):
رایجترین جراحی تنگی کانال است که قسمتی از مهره و گاهی رباطها یا خارهای استخوانی برداشته میشوند تا فضای بیشتری برای نخاع و اعصاب ایجاد شود.
لامینوپلاستی (فقط برای ستون فقرات گردنی):
در این جراحی بخشی از لامینا برداشته میشود تا کانال نخاعی بازتر شود. سپس با پلاک و پیچ، یک ساختار لولایی ایجاد میشود.
فورامینوتومی:
در ناحیهای که ریشه عصب خارج میشود، استخوان یا بافت برداشته میشود تا فضای بیشتری برای عصب فراهم شود.
اسپِیسرهای بینزوائد خاری:
درمان کمتهاجمی برای برخی بیماران مبتلا به تنگی کانال نخاعی کمری است که بین زوائد خاری مهرهها، فاصلهگذار قرار داده میشود تا فضای کانال بیشتر شود.
فیوژن ستون فقرات (جوش دادن مهرهها):
آخرین گزینه درمانی است و هنگامی انجام میشود که درد عصبی شدید وجود دارد، ستون فقرات بیثبات است و سایر درمانها بیاثر بودهاند. در این جراحی دو مهره بهطور دائم به هم متصل میشوند.
درمان گیاهی و توصیه های طب سنتی
بسیاری از بیماران تمایل دارند برای درمان کمر درد، از روشهای گیاهی یا توصیههای طب سنتی کمک بگیرند. این روشها درمانکنندهٔ تنگی کانال نخاعی نیستند، ولی میتوانند در کنار درمانهای پزشکی، برای کاهش دردهای عضلانی و راحتتر شدن روند بهبود نقش داشته باشند.
نکته: استفاده از این روشها حتماً با پزشک خود مشورت کنید تا با داروها یا شرایط جسمی شما تداخل نداشته باشد.
درمان گیاهی و توصیههای طب سنتی که میتوانند به بهبود علائم کمک کنند:
- روشهای آرامسازی عضلات مثل بادکش که میتواند گرفتگی عضلات را کاهش دهد.
- نوشیدن دمنوشهای گیاهی آرامبخش و ضد التهاب مثل آویشن یا بومادران، روزی یک بار.
- اصلاح تغذیه شامل کاهش مصرف غذاهای فرآوریشده، چرب و شیرین، و افزایش مصرف میوهها، سبزیجات و غذاهای سبک که میتواند التهاب بدن را کمتر کند.
نکته: این روشها جایگزین درمان پزشکی نیستند و تنگی کانال نخاعی را برطرف نمیکنند.
درمان تنگی کانال نخاعی در منزل
برای درمان تنگی کانال نخاعی در منزل میتوانید این اقدامات را انجام دهید:
استفاده از گرما:
گرما باعث افزایش جریان خون، ریلکسشدن عضلات و کاهش درد مفاصل میشود. هنگام استفاده از گرمای زیاد احتیاط کنید تا دچار سوختگی نشوید.
استفاده از سرما:
اگر گرما کمک نکرد، از یخ استفاده کنید؛ مثل کیسه یخ یا پک ژلی سرد. ۲۰ دقیقه یخ بگذارید و ۲۰ دقیقه بردارید. سرما باعث کاهش التهاب، تورم و حساسیت میشود.
ورزش:
ورزش به شرطی که اصولی انجام شود میتواند درد را کاهش دهد. ورزش عضلات اطراف ستون فقرات را تقویت میکند و انعطافپذیری و تعادل را بهبود میبخشد.
زندگی با تنگی کانال نخاعی
زندگی با تنگی کانال نخاعی نیازمند یک رویکرد چندجانبه است؛ رویکردی که ترکیبی از تغییر سبک زندگی، ورزش، کنترل درد و همکاری با متخصص درد است. فعالیت منظم با ورزشهای کمفشار مثل پیادهروی یا شنا، حفظ وزن مناسب، استفاده از گرما و سرما و اصلاح عادات روزمره برای جلوگیری از حرکاتی که درد را تشدید میکنند، از مهمترین راهکارها هستند.
به خاطر مشکلات مرتبط با تنگی کانال نخاعی ممکن است مجبور شوید برای مدتی از کار دور بمانید. برای بازگشت به کار، لازم نیست کاملاً بدون علائم باشید. ادامه کار یا بازگشت هرچه زودتر به محیط کاری میتواند به روند بهبود شما کمک کند.
برگشت تدریجی به فعالیتهای روزمره باعث تقویت بدن و افزایش استقامت میشود. با دریافت درمان مناسب به مرور زمان بهبود احساس میکنید.
نحوه خوابیدن با تنگی کانال نخاعی
بهترین حالت خوابیدن برای کمردرد، خوابیدن به پشت است. خوابیدن به پشت معمولاً بهترین حالت برای افرادی است که به دلیل بیرونزدگی دیسک دچار تنگی کانال نخاعی شدهاند.
اگر نمیتوانید به پشت بخوابید، حالت پهلو گزینه مناسبی است. در این حالت، قرار دادن بالش بین زانوها کمک زیادی میکند.
خوابیدن روی شکم فشار زیادی به قسمت پایین کمر وارد میکند. این حالت خوابیدن باعث تشدید درد میشود. اگر عادت دارید روی شکم بخوابید، به مرور این عادت را تغییر دهید.